Situering
Afvalintercommunale IOK startte in april 2024 een project op om de bijplaatsingen aan hun ondergrondse afvalinzamelpunten aan te pakken. Ze wilden over een periode van 2 jaar een daling van 80% bekomen bij de geselecteerde ondergrondse afvalinzamelpunten in Turnhout en Geel en Hoogstraten.
(Ondergrondse) afvalinzamelpunten zijn populaire locaties voor bijplaatsingen en sluikstorten. Zaken die niet in het afvalinzamelpunt horen of te groot zijn, worden vaak naast het inzamelpunt gezet. Zakken die te groot zijn veroorzaken een storing in het systeem, waardoor er geen nieuwe zakken meer aangeboden kunnen worden. Deze zakken zetten ze er dan ook gewoon naast.
Door het grote aantal bijplaatsingen wordt de omgeving van een ondergronds afvalinzamelpunt vaak als vuil beschouwd. Een vuile omgeving zet het vuil-trekt-vuil-aan-principe in werking en trekt sluikstorten en zwerfvuil aan.
Integrale aanpak
Afvalintercommunale IOK besloot om het probleem integraal aan te pakken volgens het zes-pijlerbeleid.
Pijler infrastructuur
Ze keken de ondergrondse containers grondig na en gaven ze een poetsbeurt indien het nodig was om ze properder te ogen.
Pijler omgeving
Aan site Niefhout in Turnhout fristen ze de omgeving van de ondergrondse containers op door:
- Het aanbrengen van een kunstwerk tegen een oude muur
- Het verwijderen van al het zwerfvuil rondom het afvalinzamelpunt
- Het vervangen van oude vuile kiezels rondom het afvalinzamelpunt
- Het verwijderen van onkruid
- Ze plaatsten eveneens een hekwerk rond de elektriciteitscabine waar veel sluikstorten achterbleven, maar waar ook druggebruik en wildplassen voorkwam. Het hekwerk werd door Fluvius geplaatst.
Tijdens de opknapwerken kwamen er vaak buurtbewoners een praatje maken, water of ijs aanbieden en hun respect uiten. Iedereen was blij dat de omgeving aangepakt werd. Sommige buurtbewoners daagden zelf op met werkgerief en hebben geholpen bij het vervangen van de oude kiezels.
De sites in Geel werden opgefleurd door het plaatsen van spandoeken met tekeningen van kinderen uit de buurt.
Pijler communicatie
Op elke locatie organiseerde IOK Afvalbeheer een algemeen infomoment. Voorafgaand aan dit infomoment kregen alle gebruikers van de ondergrondse containers een flyer in de bus met de uitnodiging om langs te komen om hun bevindingen te geven rond het gebruik van de containers.
Tijdens dit infomoment namen ze enquêtes af die peilden naar het correcte gebruik van de containers, de bevindingen van de gebruikers rond de netheid en de ideeën van de gebruikers om sluikstort tegen te gaan.
Na het afnemen van de enquêtes planden ze een overleg in met de steden en de huisvestigingsmaatschappijen. Ze analyseerden de resultaten en keken naar welke ideeën haalbaar waren om verder uit te werken.
De infofolder van de ondergrondse containers kreeg een opfrissing (link toevoegen). Ze vernieuwden de foto’s van het stappenplan en pasten de tekst aan met oog op simpel taalgebruik. Bijkomend maakten ze ook een video rond het gebruik van de ondergrondse containers. Op de folder stond een QR-code die linkte naar deze video.
Ze bezorgde de folders voor verdere verspreiding aan alle betrokken partijen (steden, huisvestigingsmaatschappijen), net zoals de link van de video.
Pijler participatie
Gezien de grote aanwezigheid van kinderen op de sites in Geel, hebben ze hier tijdens de herfstvakantie van 2025 een kleurwedstrijd georganiseerd. Ze bedeelden de kleurplaten via de brievenbussen en de kinderen konden deze terug inleveren in de brievenbus aan de ondergrondse containers. Alle tekeningen werden op 2 banners gezet, die ze om de x-aantal tijd aan de ondergrondse containers zetten. Zo kunnen de kinderen hun tekening gaan bezichtigen en wordt er eigenaarschap gecreëerd.
In totaal namen er 28 kinderen deel en trokken ze 5 winnaars. Als beloning ontvingen de winnaars 2 filmtickets, de andere kinderen kregen een kleine attentie. Voor het uitreiken van de beloningen organiseerde de afvalintercommunale een fotomoment aan de ondergrondse containers.
Voor de totstandkoming van de illustratie aan de muur van site Niefhout, die het verleden, heden en toekomst van de site laat zien, organiseerden ze een participatiemoment met de buurtbewoners. Zij kregen tijdens dit moment de kans om feedback te geven op het eerste ontwerp en konden ook zaken doorgeven die ze graag zagen verschijnen in de stukken rond het heden en verleden.
Na het plaatsen van de illustratie (op grote panelen), was er voor de buurtbewoners een samenkomstmoment waarbij de muur op een feestelijke manier ingehuldigd werd. De burgemeester was aanwezig tijdens dit moment, net zoals de betrokken schepen. Door de schepen werd een speech gegeven met de oproep om Niefhout samen mooi te houden, nadien gaf IOK Afvalbeheer nog een korte toelichting over de werking van de ondergrondse containers. Er waren zo’n 100 aanwezigen die een hapje en een drankje kregen.
Pijler handhaving
Tijdens het project hebben ze ingezet op het verhogen van de sociale controle, dit o.a. door bewoners te infomeren over de problematiek tijdens het infomoment en hen de vraag te stellen om alles mee in het oog te houden.
In Turnhout werden er controles op sluikstorten uitgevoerd tijdens de looptijd van het project.
Monitoring, evaluatie en geleerde lessen
Evaluatie Geel
Het eindresultaat voor de 2 sites in Geel was positief. Hier merkten ze na de infomomenten al een verbetering en dit is zo gebleven doorheen de rest van het project. Omdat er op deze sites veel kinderen wonen, hebben ze hier geopteerd om nog een actie met kinderen te doen, die positief is ontvangen door de buurt. De succesfactor van het project volgens IOK was de betrokkenheid van de buren. De les die ze uit het project trekken is dat kleine ingrepen al veel verschil kunnen maken.
Evaluatie Turnhout
Het eindresultaat voor de 2 sites in Turnhout was positief. Na het infomoment te Turnova verbeterde de situatie en was er geen sprake meer van een echte hotspot. Er is daarom besloten om verder te focussen op site Niefhout, waar de problematiek erger was. Het eindresultaat te Niefhout was licht positief. Enkele dagen na de volledige verfraaiing vond er evenwel een sluikstort plaats.
Ook hier speelde de betrokkenheid en het eigenaarschap van de buren een grote rol. Veel van de buren kwamen tijdens de werken langs voor een praatje en haalden ook de problematiek van de omgeving aan. De aanpak van de ondergrondse werd erg gewaardeerd.
TIP: Een tip die IOK nog wil meegeven aan anderen die de strijd willen aangaan tegen sluikstort. Betrek zeker alle partijen zoals stadsbestuur en bewoners.