Situering

Ook parkings van buurtwinkels kunnen zwerfvuilgevoelige locaties zijn. 

• Peuken, kassabonnetjes en drankverpakkingen belanden er nog te vaak naast de vuilnisbak in plaats van erin.
• Buiten de winkeluren is de sociale controle op de parkings vaak beperkt, waardoor de anonimiteit van de locatie toeneemt. In afgelegen zones, bermen, parkeerplaatsen of laad- en loszones kan sluikstort dan ook relatief onopvallend worden achtergelaten.

Voor lokale besturen vormen zulke plekken een belangrijke schakel in de bredere aanpak van zwerfvuil en sluikstort.

Mooimakers werkte daarom, in samenwerking met 6 buurtwinkels, een integrale zwerfvuilaanpak uit. Die aanpak is ook waardevol voor lokale besturen die samen met handelaars, inwoners, afvalintercommunales, politiediensten, verenigingen en andere partners werk willen maken van een nette omgeving. De strijd tegen zwerfvuil en sluikstort vraagt immers een gezamenlijke aanpak, waarin elke partner vanuit zijn rol verantwoordelijkheid opneemt. Hieronder geven we de grote lijnen weer. Op volgende pagina kunnen de uitbaters van buurtwinkels terecht voor meer informatie.

Analyse: situatieschets en problematiek

Alvorens tot actie over te gaan, is het belangrijk om de situatie, de betrokken partners en de problematiek goed in kaart te brengen. Bekijk daarbij niet alleen de locatie zelf, maar ook de rol die het lokaal bestuur, de betrokken handelaar, de afvalintercommunale, handhavingspartners en eventuele vrijwilligers of buurtbewoners kunnen opnemen.

De aanpak van zwerfvuil begint bij de bron. Naast de persoon die het veroorzaakt, is vaak ook het item op zich een deel van het probleem. Mensen krijgen nog te vaak dingen mee waar ze eigenlijk niet om vragen en die ze snel als nutteloos beschouwen. Zaken die men onbewust of bewust achterlaat in de winkelkar of op de grond, vermijd je dan ook best. Lokale besturen kunnen handelaars stimuleren om hierover na te denken en samen preventieve afspraken te maken.

Welke zaken breng je daarnaast best in kaart:

• Breng de parking en de omgeving in kaart.
• Maak duidelijke afspraken tussen het lokaal bestuur, de buurtwinkel en eventuele andere partners over rollen, verantwoordelijkheden en opvolging.
• Stimuleer de buurtwinkel om een zwerfvuilvrij winkelbeleid op te stellen en het personeel daarbij te betrekken.
• Breng de situatie rond sorteren, zwerfvuil en eventuele sluikstortgevoelige plekken op en rond het terrein in kaart.

Samen aan de slag

Na de analysefase kan het lokaal bestuur samen met de betrokken partners aan de slag met de verzamelde informatie:

• Stel een engagementsverklaring op en laat deze tekenen door de betrokken partijen, zoals het lokaal bestuur, de buurtwinkel en andere relevante partners.
• Maak afspraken over het correct sorteren en inzamelen van afval, zowel op het terrein als in de ruimere omgeving.
• Stimuleer de buurtwinkel om afval te vermijden en stil te staan bij verpakkingen en materialen die klanten meekrijgen.
• Werk samen een sorteer- en zwerfvuilpreventiebeleid uit en communiceer dit duidelijk naar klanten, inwoners en andere gebruikers van de locatie.

Aanpak

Preventie 

Bekijk als lokaal bestuur in overleg met buurtwinkels en andere partners hoe producten meer afvalvrij kunnen worden aangeboden en hoe de openbare ruimte rond de winkel net blijft. Informeer de betrokken partijen hoe ze kunnen inzetten op afval- en zwerfvuilpreventie:

• Zorg dat afval minder zwerfvuilgevoelig wordt en verminder de instroom van eenmalige wegwerpverpakkingen en andere afvalstoffen
• Organisatie van afvalvrije of -arme leveringen.
• Laat hen met een affiche aanduiden dat eigen verpakkingen van klanten welkom zijn. Stimuleer handelaars om vb. korting aan te bieden als klanten hun eigen bokaal, doosje, … meebrengen.
• Geef extra’s zoals een kasticket, servetten, winkelzakje, sausjes… enkel mee als de klant er expliciet naar vraagt.
• Stimuleer handelaars om herbruikbare verpakkingen te koop aan te bieden (vb. herbruikbare boordjesverpakking in een broodjesbar).
• Geef geen extra flyers of kortingsbonnen mee. Lees meer over hoe je jouw samplingactie zwerfvuilvrij kan houden.
• Bundel afspraken in een charter en neem regelmatig contact op om de uitvoering van geplande acties op te volgen. 

Communicatie

Het is belangrijk om eenduidig en herkenbaar te communiceren, en dat op een positieve manier die aanzet tot het juiste gedrag. Stem de communicatie af tussen het lokaal bestuur, de betrokken handelaars en andere partners, zodat inwoners en klanten overal dezelfde boodschap krijgen.

Mooimakers biedt tal van communicatiemateriaal gratis aan via de webwinkel.

Infrastructuur

Ook het type vuilnisbak is van belang. Uniformiteit, duidelijkheid en een goede plaatsing spelen daarbij een belangrijke rol. Kies bij voorkeur voor afvaleilanden, met minimum de fracties restafval en pmd. Deze fracties kent de burger van thuis en ze vormen de eerste stap naar buitenhuis sorteren. Maak duidelijke afspraken over plaatsing, lediging en onderhoud, zodat de infrastructuur ook op langere termijn goed blijft functioneren.

Omgeving en participatie

Vuil trekt vuil aan. Een nette omgeving is daarom essentieel om de aangroei van zwerfvuil en sluikstort te voorkomen. Lokale besturen kunnen hierin een verbindende rol opnemen door buurtwinkels, inwoners, verenigingen, vrijwilligers en handhavingspartners samen te brengen rond een gedeelde verantwoordelijkheid voor de omgeving.

• Vermijd volle vuilnisbakken, zo vermijd je dat afval ernaast geplaatst wordt.
• Moedig handelaars, bedrijven en andere partners aan om letterlijk voor eigen deur te keren.
• Organiseer en neem deel aan opruimacties. Tijdens de Lenteschoonmaakactie van Mooimakers (maart – april) kan je klanten oproepen om mee op te ruimen.

Monitoring, evaluatie en bijsturing

Een project stopt niet bij het installeren van communicatie en afvaleilanden. Meten is weten. Daarom is het belangrijk om op regelmatige basis data te verzamelen over selectieve inzameling, de toestand van het aanwezige zwerfvuil en eventuele sluikstortproblemen. Bespreek de resultaten met de betrokken partners en stuur de aanpak bij waar nodig.

Door de aanpak samen op te bouwen, vergroot je het draagvlak en wordt duidelijk dat de strijd tegen zwerfvuil en sluikstort een gedeelde verantwoordelijkheid is. Lokale besturen kunnen hierin een verbindende en coördinerende rol opnemen, terwijl elke partner vanuit de eigen mogelijkheden bijdraagt aan een nette en aangename omgeving.