Meer dan 1 op de 2 Vlaamse gemeenten zet tijdens de Week van de Handhaving in op controles, sensibilisering en preventie tegen zwerfvuil
De strijd tegen zwerfvuil en sluikstort blijft noodzakelijk. Tijdens de Week van de Handhaving, van 5 tot en met 11 oktober, zetten lokale besturen extra in op controles, sensibilisering en preventie. Uit de nieuwe zwerfvuilmonitoring van OVAM blijkt intussen dat in 2025 in Vlaanderen 6.874 ton zwerfvuil werd ingezameld. Dat is een daling van 1,4% tegenover 2024, toen het om 6.969 ton ging. Hoewel het gewicht licht afneemt, is er nog geen duidelijke dalende trend zichtbaar. Om de Vlaamse doelstellingen voor 2030 te halen, blijven inspanningen nodig.
Lokale besturen koppelen sensibilisering aan handhaving
167 lokale besturen namen deel aan de Week van de Handhaving. Dat is meer dan 1 op 2 gemeenten. Samen registreerden ze minstens 406 acties, verspreid over 836 actiedagen, met 1.168 deelnemers. De acties combineerden zichtbare controles met sensibilisering en preventie. Zo werden 59 controles in uniform en 51 controles in burger geregistreerd. Daarnaast werden bij 63 acties sluikstorten doorzocht om mogelijke overtreders te identificeren. In 42 acties werden sluikstortcamera’s ingezet.
Ook bewustmaking kreeg alle aandacht. Er werden 65 sensibiliserende acties en 57 positieve acties geregistreerd. Die laatste omvatten bijvoorbeeld het uitdelen van zakasbakjes en hondenpoepzakjes, infostanden en initiatieven om inwoners aan te moedigen hun afval correct weg te gooien. Daarnaast waren er 38 persacties om de problematiek onder de aandacht te brengen bij het grote publiek.
Extra aandacht voor jongeren en probleemlocaties
Verschillende acties waren specifiek gericht op jongeren en locaties waar afval vaak achterblijft, zoals o.a. schoolomgevingen en afvalverzamelpunten.
In Lommel werd bijvoorbeeld ingezet op een aanpak in twee fasen. In september lag de nadruk op sensibilisering rond zwerfvuil door netwerkers, jongerenopbouwwerkers en gemeenschapswachten. Ook werden markeringen aangebracht op wandelroutes naar vuilnisbakken, in samenwerking met jongeren. Tijdens de Week van de Handhaving volgden gerichte controles op jongerenhotspots.
Andere gemeenten organiseerden opruimacties met leerlingen, sensibiliseringswandelingen met scholen en extra toezicht in schoolomgevingen. Zo proberen lokale besturen niet alleen overtredingen vast te stellen, maar ook te voorkomen dat afval op straat belandt.
Glasbolsites kregen ook de nodige aandacht tijdens de actieweek, wat niet vreemd is. Afvalverzamelpunten zijn tenslotte de tweede vuilste soort locatie in Vlaanderen, volgens de laatste zwerfvuiltellingen.
Lichte daling, maar doelstellingen voor 2030 blijven veraf
Volgens het Lokaal Materialenplan moet de totale hoeveelheid opgeruimd zwerfvuil tegen 2030 met minstens 20% dalen tegenover 2023. Ook voor het aantal stuks zwerfvuil per 100 m² gelden doelstellingen: in onder meer autosnelwegparkings, winkelwandelstraten, afvalverzamelpunten en aan haltes van het openbaar vervoer moet dat aantal met 20% verminderen.
De laatste monitoringsresultaten van OVAM tonen dat de ingezamelde hoeveelheid zwerfvuil in 2025 met 1,4% daalde tegenover het jaar voordien. Tegelijkertijd telde OVAM in 7 van de 11 typeomgevingen minder stuks zwerfvuil, zonder dat het verschil echter significant is.
Deze resultaten onderstrepen dat inspanningen doorheen het jaar essentieel zijn om tot een duurzame daling van zwerfvuil te komen. De Week van de Handhaving maakt zichtbaar hoe lokale besturen en hun partners de strijd tegen zwerfvuil en sluikstort blijven aangaan. Door overtredingen op te sporen, inwoners aan te spreken en correct afvalgedrag te stimuleren, dragen ze bij aan een propere leefomgeving.
Werner Annaert, administrateur-generaal van OVAM: “De lichte daling van de hoeveelheid zwerfvuil is een stap in de goede richting, maar we zijn er nog niet. De resultaten van de Week van de Handhaving tonen hoe lokale besturen, afvalintercommunales, politiediensten en andere partners zich blijven inzetten om zwerfvuil en sluikstort aan te pakken. Die inspanningen zijn belangrijk, maar alleen met een combinatie van preventie, sensibilisering en consequente handhaving kunnen we werk maken van een structurele daling. Afval hoort niet thuis op straat en die boodschap moeten we samen blijven uitdragen.”