Zwerfvuil en sluikstort aanpakken
Buurtwinkel
Een nette buurtwinkel en omgeving maken winkelen aangenamer en tonen dat de winkel zorg draagt voor klanten, medewerkers en de buurt. Met een gerichte aanpak voorkom je dat afval zwerfvuil wordt.
Wat en waarom?
Bij buurtwinkels ontstaat zwerfvuil vaak door snelle aankopen en consumptie onderweg: een drankje, snack, kraslotje of verpakking belandt soms aan de ingang, op de parking of in de nabije openbare ruimte. Ook leveringen, voorbijgangers en een drukke winkelomgeving kunnen extra afvaldruk veroorzaken.
Een nette buurtwinkel en omgeving zijn dus meer dan een visitekaartje. Ze ondersteunen duurzaam ondernemen en de circulaire economie. Ze verhogen de veiligheid en hygiëne. Ze versterken de samenwerking en samenhorigheid met de buurt. Ze tonen dat winkel, klanten en partners samen verantwoordelijkheid opnemen.
Zo breng je de aanpak op gang
-
Breng de winkel en omgeving in kaart
Bekijk waar afval ontstaat en waar zwerfvuil zich ophoopt. Onderzoek de winkel, de ingang, de parking, de nabije openbare ruimte en andere plekken waar klanten of leveranciers passeren. Noteer welke afvalfracties het vaakst voorkomen en zoek naar mogelijke oorzaken.
-
Betrek de stad of gemeente
Werk samen met de stad of gemeente als medebelanghebbende voor openbare netheid. Maak afspraken over opruimmateriaal, gezamenlijke communicatie, meldingen van sluikstort, opruimacties en het handhavingsbeleid. Wissel ervaringen uit met andere betrokken partijen.
-
Analyseer het winkelbeleid en de afvalstromen
Onderzoek hoe de winkel vandaag sorteert en afval voorkomt.
- Worden de wettelijke sorteerregels nageleefd?
- Is er een contract met een erkende afvalophaler?
- Zijn er voldoende selectieve inzamelcontainers en vuilnisbakken met duidelijke sorteerwijzers?
- Kent het personeel de juiste sorteerregels?
- Zijn directie en personeel zich bewust van hun rol in de aanpak van zwerfvuil?
-
Onderzoek infrastructuur en lediging
Controleer of vuilnisbakken op de juiste plek staan, voldoende vaak worden geledigd en duidelijke labels hebben. Ga ook na of ze niet hersteld moeten worden, proper ogen…
-
Maak afspraken en leg engagement vast
Zet overleg op met andere partners in de buurt (winkels, scholen…) Leg vast wie welke acties opneemt, en stuur regelmatig bij. Stel eventueel een engagementsverklaring op om gedragenheid te creëren. Communiceer de afspraken ook duidelijk naar klanten en eigen medewerkers.
-
Voer acties uit, monitor en stuur bij
Monitor de resultaten van je acties. Zet zwerfvuilmetingen op voor en na je acties, verzamel data over hoeveel afval je verzamelt in vuilnisbakken. Analyseer en evalueer deze resultaten periodiek. Zo kan je acties steeds bijsturen.
De zespijleraanpak
Een duurzame aanpak steunt op zes pijlers die logisch op elkaar voortbouwen: eerst voorkom je zwerfvuil zoveel mogelijk, daarna zorg je voor de juiste infrastructuur en een nette omgeving. Vervolgens versterk je de aanpak met duidelijke communicatie, betrokkenheid en consequente handhaving.
1. Preventie
Voorkomen is beter dan opruimen. Sta stil bij wat de winkel meegeeft en welke items snel als nutteloos worden beschouwd.
- Vermijd waar mogelijk ongevraagde kassatickets, kraslotjes, folders en flyers. Kies voor digitale alternatieven.
- Bied je ook take-away aan, check ook daar welke extra’s zoals servetjes, rekkertjes… kunnen geschrapt worden.
- Bekijk of verpakkingen recycleerbaar zijn en of ze zwerfvuilgevoelige onderdelen bevatten. Vervang ze waar mogelijk door betere alternatieven.
- Overweeg om zakasbakjes aan te bieden om peuken op de grond te voorkomen. Je kan ze gratis of te koop aanbieden.
2. Infrastructuur
Voorzie voldoende, herkenbare en goed geplaatste inzamelpunten waar afval effectief ontstaat.
- Kies voor afvaleilanden met minstens restafval en pmd.
- Gebruik grijs voor restafval en blauw voor pmd, met duidelijke sorteerwijzers. Verpakkingen van take-away die vaak fout gesorteerd worden, kan je best expliciet vermelden op de sorteerwijzer. (vb.koffiebeker).
- Plaats een compact afvaleiland dicht bij de in- en uitgang van de winkel.
- Overweeg een verrijdbaar afvaleiland dat na sluitingstijd naar binnen kan om bijplaatsingen en sluikstort te voorkomen.
- Vermijd volle, slecht zichtbare of moeilijk bereikbare vuilnisbakken.
3. Omgeving
Afval trekt afval aan. Een verzorgde winkelomgeving helpt om nieuw zwerfvuil te voorkomen.
- Ledig vuilnisbakken tijdig.
- Houd de parking geordend en net.
- Houd de stoep in een straal van 25 meter rond de buurtwinkel proper.
- Vermijd te hoge begroeiing.
- Zorg dat selectief ingezamelde fracties ook selectief worden afgevoerd door een operator.
- Meld sluikstort op het openbaar domein z.s.m. bij de gemeente.
4. Communicatie
Maak positief, herkenbaar en consequent duidelijk welk gedrag je verwacht van klanten en medewerkers, zowel binnen als buiten de winkel.
- Gebruik een uniforme inhoud en lay-out.
- Plaats boodschappen op momenten en plekken waar klanten keuzes maken. Zo kan je vb. een boodschap plaatsen aan de binnenzijde van de winkelkar.
- Gebruik ondersteunende affiches en een welkomstbord of banner.
- Maak duidelijk dat afval in de vuilnisbak hoort en correct gesorteerd wordt.
5. Participatie
Betrek medewerkers, klanten, de gemeente en andere partners. Hoe meer mensen zich eigenaar voelen van de aanpak, hoe groter de kans op blijvend resultaat.
- Organiseer gezamenlijke opruimacties.
- Roep klanten op om mee op te ruimen, bijvoorbeeld tijdens de Lenteschoonmaak.
- Moedig medewerkers en klanten aan tot correct sorteren en een nette omgeving.
- Spreek klanten die iets laten vallen op een positieve manier aan.
- Wissel ervaringen uit met andere winkels en buurtpartners.
6. Handhaving
Handhaving is een taak van de gemeente en werkt het best in combinatie met preventie, communicatie en meldingen.
- Maak afspraken met de gemeente over het handhavingsbeleid voor zwerfvuil en sluikstort.
- Voorzie of gebruik een toegankelijk meldpunt.
- Meld sluikstort op het openbaar domein.
- Combineer sensibilisering en positief aanspreken met consequente opvolging.
