Situering
Sigarettenpeuken behoren nog altijd tot de meest voorkomende vormen van zwerfvuil (41% van het aantal stuks). Om te voorkomen dat peuken op straat, in de natuur of in het water terechtkomen, worden al jaren zakasbakjes ingezet als praktische oplossing voor rokers onderweg.
Uit een recent herhalingsonderzoek van onderzoeksbureau Ipsos (juni 2026) blijkt dat de bekendheid, het gebruik én de tevredenheid over zakasbakjes de afgelopen jaren verder zijn toegenomen. Tegelijk toont het onderzoek aan dat er nog een aanzienlijk potentieel bestaat, vooral bij jongere rokers en bij rokers die hun peuken vandaag nog foutief weggooien.
Bekendheid en gebruik van zakasbakjes stijgen
De voorbije jaren zijn zakasbakjes steeds meer ingeburgerd geraakt bij rokers. De bekendheid van het hulpmiddel steeg van 52% naar 69%. Ook het effectieve gebruik nam toe: waar in 2020 nog 30% van de rokers een zakasbakje gebruikte, is dat vandaag gestegen naar 43%.
Die stijging is zichtbaar bij alle leeftijdsgroepen, maar vooral bij rokers ouder dan 35 jaar. Het hogere gebruik bij deze groep lijkt rechtstreeks samen te hangen met hun grotere bekendheid met het product. De cijfers bevestigen daarmee het belang van sensibilisering: hoe beter rokers het zakasbakje kennen, hoe groter de kans dat ze het ook effectief gebruiken.
Gebruikers zijn tevredener
Niet alleen het aantal gebruikers stijgt, ook de ervaring met zakasbakjes wordt positiever beoordeeld.
- Het aandeel gebruikers dat aangeeft het zakasbakje frequent te gebruiken, steeg van 66% naar 73%.
- De algemene tevredenheid nam toe van 83% naar 90%.
- Bijna de helft van de gebruikers geeft zelfs aan "helemaal tevreden" te zijn.
Opvallend is dat vooral de functionele eigenschappen van het zakasbakje beter worden gewaardeerd. Gebruikers zijn meer tevreden over de capaciteit voor het bewaren van peuken en over de duurzaamheid van het product. Dat suggereert dat de huidige generatie zakasbakjes steeds beter aansluit bij de verwachtingen van rokers.
Relevante oplossing, maar geen wondermiddel
Hoewel zakasbakjes duidelijk bijdragen aan een correcter wegwerpgedrag, blijft hun effectiviteit afhankelijk van de situatie waarin rokers zich bevinden.
Meer dan de helft van de rokers geeft aan minstens wekelijks terecht te komen op een plek waar geen asbak of vuilnisbak beschikbaar is. Vooral jongere rokers ervaren dergelijke situaties regelmatig.
Toch zijn er positieve evoluties zichtbaar:
- Het aandeel peuken dat correct wordt weggegooid stijgt van 57% naar 61%.
- Het aandeel fout weggegooide peuken daalt van 41% naar 35%.
- In situaties zonder vuilnisbak wordt vaker een zakasbakje of een vergelijkbare oplossing gebruikt.
Wanneer alle weggegooide peuken samen worden bekeken, blijkt dat 82% correct wordt verwijderd, terwijl 18% nog altijd foutief in de omgeving terechtkomt. Vooral bij jongere rokers ligt dat aandeel hoger.
Deze cijfers tonen aan dat zakasbakjes deel uitmaken van de oplossing, maar dat ze op zichzelf niet volstaan om peukenzwerfvuil volledig terug te dringen.
Het grootste potentieel ligt bij rokers met foutief gedrag
Vergeleken met 2020 is een deel van het oorspronkelijke groeipotentieel al benut. Het aandeel gebruikers van zakasbakjes en rokers die openstaan voor het gebruik ervan steeg van 67% naar 72%. Toch blijft er nog een belangrijke doelgroep over: rokers die hun peuken vandaag nog foutief weggooien. Het onderzoek toont namelijk aan dat deze groep:
- vaker terechtkomt op plaatsen zonder asbak of vuilnisbak;
- minder vertrouwd is met zakasbakjes;
- minder geneigd is om een zakasbakje te gebruiken.
Tegelijk schuilt hier ook een belangrijke opportuniteit. Van de rokers die momenteel nog geen zakasbakje gebruiken én hun peuken foutief weggooien, staat 43% open om er in de toekomst gebruik van te maken. Vooral bij jongeren is er nog een aanzienlijk groeipotentieel.
Het daderprofielonderzoek van 2023 toonde aan dat de 3 belangrijkste redenen die rokers aangeven om hun peuk op de grond te gooien de volgende zijn:
- er is geen asbak in de buurt
- het is een gewoonte
- het wordt toch opgeruimd.
De 3 belangrijkste redenen waarom ze hem in het rioolputje gooien zijn:
- er is geen asbak in de buurt
- het is een gewoonte
- de sigarettenpeuken vergaan binnen de kortste tijd.
Het bijhebben van een zakasbak blijkt de belangrijkste reden om geen peuken op de grond te gooien.
Wat kunnen lokale besturen hieruit leren?
Op basis van de onderzoeksresultaten formuleren we vier duidelijke aanbevelingen.
1. Blijf investeren in bekendheid
Bekendheid blijkt een belangrijke motor voor gebruik. Vooral jongeren en rokers die vandaag nog foutief gedrag stellen, kennen het zakasbakje onvoldoende. Door de zichtbaarheid van het hulpmiddel verder te verhogen, kan ook het gebruik toenemen.
2. Zet sterker in op jongeren
Rokers tussen 18 en 24 jaar vormen een prioritaire doelgroep. Zij gooien vaker peuken foutief weg en zijn minder vertrouwd met zakasbakjes. Gerichte communicatie via sociale media en samenwerkingen met influencers kunnen helpen om deze groep beter te bereiken.
3. Blijf zakasbakjes gratis verdelen
Sampling blijft een effectieve strategie. Het gratis uitdelen van zakasbakjes zorgt ervoor dat rokers het hulpmiddel ontdekken én meteen kunnen gebruiken in een relevante context, bijvoorbeeld tijdens evenementen, festivals, acties in winkelstraten of campagnes in de publieke ruimte.
4. Maak het probleem zichtbaar
Voor een deel van de rokers ontbreekt nog steeds het gevoel van urgentie. Zij zien een zakasbakje als een oplossing voor een probleem waarvan ze de impact onvoldoende inschatten. Communicatiecampagnes moeten daarom niet alleen het gebruik van zakasbakjes promoten, maar ook duidelijk maken welke milieuschade peukenzwerfvuil veroorzaakt.
Conclusie
De resultaten tonen aan dat zakasbakjes beter ingeburgerd raken bij Vlaamse rokers. De bekendheid, het gebruik en de tevredenheid stijgen allemaal in vergelijking met 2020. Toch blijft peukenzwerfvuil een hardnekkig probleem, zeker bij jongere rokers en in situaties waar geen vuilnisbak of asbak beschikbaar is.
Voor lokale besturen, organisatoren van evenementen en andere stakeholders ligt de uitdaging dan ook in het verder vergroten van de bekendheid, het beschikbaar maken van zakasbakjes en het verhogen van de relevantie ervan. Daarmee kan het bestaande potentieel verder worden aangesproken en kan de hoeveelheid peukenzwerfvuil nog verder dalen.
Advertentie zakasbakjes
Motiveer rokers om een zakasbakje te gebruiken via deze advertentie.