De zomer is volop aan de gang! Het tempo ligt voor velen wat lager, agenda’s zijn minder gevuld en er is meer ruimte om te genieten met familie en/of vrienden. Overal worden barbecues aangestoken, terrassen lopen vol en picknickdekens kleuren parken, stranden en tuinen. Ook de Belgische kust blijft een favoriete bestemming van vele Vlamingen. Van Knokke tot De Panne, de laatste, warme, weken trokken al veel dagjestoeristen en vakantiegangers naar zee en het strand om vertier én ook afkoeling te zoeken.
Isabella A zong ooit over: “duizend mensen op het strand.” Ook deze zomer verwachten we duizend mensen op het strand. En dat betekent meer consumptie, drankjes, snacks, etc. En dat betekent: meer afval. “Wat doe ik met mijn blikje”, had Isabelle A ook kunnen zingen. Doorgaans vindt iedereen de weg wel naar de vuilnisbakken op en naast het strand. Maar soms gaat het mis en belandt er afval op de grond.
Eén blikje op het strand lijkt onschuldig. Maar het is meer dan dat, het is een signaal. Want uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen hun gedrag sterk laten beïnvloeden door wat ze rondom zich waarnemen. Dat mechanisme is gekend als de broken windows-theorie. Het principe is eenvoudig: zichtbare tekenen van wanorde geven het signaal dat de norm niet langer de norm is. Wanneer er al zwerfvuil ligt, concluderen mensen onbewust dat dit blijkbaar normaal is. Dat is dan wat “anderen ook doen”.
Het strand is hier geen uniek voorbeeld van. Ook op festivals of in drukbezochte parken speelt dit op. Het strand is echter een extra kwetsbare zone met de nabijheid van de zee.
En je zou kunnen denken, hoe komt dit nu? Hebben strandbezoekers geen manieren meer? Ik geloof nog altijd van wel. Maar het is jammer genoeg niet zo eenvoudig.
Of toch wel. De expertise vanuit Mooimakers leert ons dat dit mechanisme gelukkig ook in de andere richting werkt. Een propere omgeving zendt evenzeer een krachtig signaal uit: hier zorgen mensen voor hun buurt. Hier hoort afval niet thuis.
Kustgemeenten leveren elke dag inspanningen voor een proper strand. In 2024 werd aan de kust 744 ton zwerfvuil ingezameld, Bijna 11% van het totaal opgeruimde hoeveelheid zwerfvuil in Vlaanderen. Tijdens de zomermaanden ligt de afvalophaling tot drie keer hoger dan in andere periodes tijdens het jaar.
Bovendien is het strand een bijzonder uitdagende omgeving om op te ruimen. Afval ligt zelden netjes bovenop het zand, maar raakt ondergestopt door wind, water en duizenden voeten. Sigarettenpeuken verdwijnen vrijwel meteen uit het zicht, zijn moeilijk te verwijderen en breken nooit volledig af. Reiniging is intensief werk, vraagt gespecialiseerd materiaal en vooral veel mankracht.
Het systeem staat er. Elke dag opnieuw worden ‘broken windows’ hersteld. Maar geen enkel systeem kan voorkomen dat het op drukke dagen ontspoort als niet ieder individu zijn of haar verantwoordelijkheid opneemt. Wie zijn afval laat liggen, zet mee een kettingreactie in gang.
Verontwaardiging achteraf helpt niemand. Wat wel helpt, is handelen. De boodschap is eenvoudig: zorg voor het strand en neem je afval mee. En als we collectief het verschil willen maken, moeten we durven anderen aan te spreken wanneer ze hun afval vergeten. Dat is niet eenvoudig, maar als we die verantwoordelijkheid samen opnemen, blijft de norm zichtbaar en overeind, ook op plaatsen en momenten waarop ontsporing bijna onvermijdelijk lijkt. Alleen zo kunnen we de kettingreactie doorbreken.
Dus, “wat doe jij met je afval?”
Ik wens iedereen een proper strandbezoek toe!
Tijl Aerts, Coördinator van Mooimakers.