Situering 

Afvalintercommunale IOK startte in april 2024 een project op om een halvering van het zwerfvuil (-50%) op de marktpleinen van Balen, Beerse en Westerlo te bekomen. Meer specifiek ging het om de omgeving van verschillende bushokjes en enkele loopstroken op het marktplein. 

Integrale aanpak 

Afvalintercommunale IOK besloot om het probleem integraal aan te pakken volgens het zes-pijlerbeleid.  

Infrastructuur 

In de gemeentes Balen en Beerse testen ze vuilnisbakken met gescheiden afvalinzameling uit. In beide gemeenten plaatsen ze één afvalbak op het marktplein. In Westerlo was dit niet aan de orde, gezien de gemeente al jaren werkt met dit type vuilnisbak. In Beerse rusten ze de overige vuilnisbakken op het marktplein uit met doofplaatjes en een sticker met een ontwerp van de Kidsclub.  

Communicatie 

Voor de drie gemeenten werkten ze een communicatiecampagne uit met affiches en spandoeken. Het communicatiemateriaal werd ingezet op verschillende locaties, zoals aan de sporthal, bij handelaars, op plaatsen waar veel scholieren komen, op het marktplein zelf, …  

In Balen maakten ze de vuilnisbakken opvallend door bordjes aan de vuilnisbakken.  

In Beerse fristen ze de vuilnisbakken op met een sticker met een ontwerp van de Kidsclub. In deze gemeente ging IOK Afvalbeheer ook langs met de Afvalknaller en sorteersjoelbak op de wekelijkse markt tijdens de paasvakantie. Dit zijn educatieve spellen die kinderen doen nadenken over afval op de grond. 

Participatie 

Het lokaal bestuur van Westerlo sprak zowel lokale handelaars als scholen in het centrum aan en informeerde hen over de aanpak van zwerfvuil op het markplein. Aan lokale handelaars gaven ze een brief met informatie. Met de school vond een apart overleg plaats. Zowel aan lokale handelaars en de school deelden ze posters uit. 

Ook het lokaal bestuur van Beerse informeerde de lokale handelaars over de actie en deelde communicatiemateriaal uit.  

In de periode van de Lenteschoonmaak vond in Beerse een grote opruimactie met scholen plaats volgens de jaarlijkse traditie. Tijdens deze opruimactie werd het communicatiemateriaal ook ingezet.   

Handhaving 

Westerlo zette in op zachte handhaving door het aanspreken van jongeren die ’s middags op de bankjes van het centrum kwamen eten.   

In Balen werd er tijdens de week van de handhaving van 2024 gefocust op hondenpoep, wat ook een problematiek is op het marktplein. In 2025 werd er gefocust op peuken. Beide acties waren in samenwerking met de politiezone Balen-Dessel-Mol.  

Preventie 

Tijdens de week van de handhaving in 2025 werden er in Balen op verschillende locaties, waaronder ook het marktplein zakasbakjes uitgedeeld door de politie.  

Monitoring  

De metingen werden gedaan door de gemeenten zelf. Voor en na de verschillende acties telden ze de stukken zwerfvuil binnen de loopstroken. IOK Afvalbeheer registreerde de resultaten vervolgens in Mijn Mooie Straat. 

In Beerse gaven de metingen zicht op het effect van het opfrissen van de vuilnisbakken en het aanbrengen van doofplaatjes. De vuilnisbak met gescheiden afvalinzameling volgden ze op via de vuilnisbkakkenmodule in Mijn mooie Straat. 

In Westerlo brachten de metingen het effect van het betrekken van handelaars, scholen en het inzetten van een communicatiecampagne in kaart. 

In Balen werd het effect van het communicatiemateriaal gemeten en volgden ze de vuilnisbak met gescheiden afvalinzameling op in Mijn Mooie Straat. 

Evaluatie en geleerde lessen 

De impact van de communicatiecampagne was eerder gering. Er waren geen opvallende verschillen in het aantal stuks zwerfvuil dat achterbleef op de grond. Het opfrissen van de vuilnisbakken en aanbrengen van kleine veranderingen, zoals de installatie van de doofplaatjes, toonde wel een positief effect.  

Ook de acties naar de scholen toe, zoals met hen samen zitten, hadden een positief effect.