In de laatste fractietelling zwerfvuil vind je eveneens de fractie “ballonnen & stokjes” terug. Zowel qua aantal als hoeveelheid als volume is het niet de fractie die we het meeste terugvinden in het zwerfvuil. Maar dit betekent niet dat het geen schade kan aanrichten. In dit artikel gaan we hier wat dieper op in en stellen we enkele alternatieve mogelijkheden voor i.p.v. de ballonnen laten vliegen in de lucht.

Reis van de ballon

Bij elke grote manifestatie komen er wel ballonnen aan te pas. Soms worden ze massaal opgelaten in de lucht tijdens festiviteiten. Ze worden meestal opgelaten in een positieve, niet kwaadwillige context waarbij er niet bij stilgestaan wordt bij de weg die de ballon aflegt en waar hij terechtkomt en in welke toestand. Maar waar het verhaal rooskleurig begint, kan het soms negatief aflopen.

Tijdens hun reis door de lucht kunnen sommige ballonnen onderweg barsten en versnipperen, anderen lopen geleidelijk leeg. Naar schatting bereikt 90 à 95% van de ballonnen een hoogte van 8 km, waar ze onder invloed van lage temperatuur en druk barsten in kleine fragmenten. De overige ballonnen blijven in een half opgeblazen toestand verder rondzwalpen. Op een gegeven moment komen ze weer op land of in de zee terecht, waar ze als zwerfvuil achterblijven en negatieve gevolgen kunnen hebben voor mens, dier en milieu.

Soort en aantal ballonnen

Er zijn twee types ballonnen: 

• Latex rubber ballonnen zijn gemaakt van een natuurlijke latex en zijn daarom bio-afbreekbaar over een aantal jaren. Op land vergaat Latex redelijk snel. Onder invloed van zonlicht, UV en ozon worden ballonnen broos en barsten ze, maar uit studies blijkt dat de ballonnen in zee hun elasticiteit jarenlang blijven behouden.
• Myllar ballonnen uit PET of Polyethylleentereftalaat, zijn ballonnen gemaakt uit een soort zilverfolie en vergaan bijna niet.

Dat ballonnen slecht afbreekbaar zijn, blijkt ook uit de tellingen van strandafval. Ballonnen of de resten en fragmenten ervan zijn vrijwel altijd van de partij, soms tot 13 stuks ballon per 100m (OSPAR). Dit komt neer op 8500 stuks voor de Belgische kust.

Effecten op dieren en de natuur

Ballonnen die in de natuur terechtkomen, kunnen schadelijke gevolgen hebben voor zowel land- als zeedieren. Dieren kunnen ballonresten of linten inslikken of erin verstrikt raken, wat kan leiden tot verwondingen, verstikking, een geblokkeerd spijsverteringsstelsel en zelfs sterfte.

Bij zeedieren vormen ballonnen een bijzonder risico voor onder andere zeeschildpadden, dolfijnen en walvissen. Zeeschildpadden kunnen ballonresten verwarren met kwallen, hun natuurlijke voedselbron. Niet alleen kleine dieren ondervinden last van ballonnen, ook dwergpotvissen kunnen problemen krijgen.

Grazende dieren zoals koeien, schapen en geiten kunnen ballonfragmenten opnemen tijdens het eten. Daarnaast kunnen vogels en andere dieren verstrikt raken in ballonlinten of touwtjes. Er zijn gevallen bekend waarbij vee stierf nadat het ballonresten had ingeslikt.

Tips voor milieuvriendelijke alternatieven en een veilig gebruik van ballonnen 

Leuke alternatieven om je evenement op te vrolijken in plaats van ballonnen zijn: bellenblaas, licht of lasershows, herbruikbare vlaggetjes, enz....Maar je kan ook op een meer milieuvriendelijke manier aan de slag met ballonnen, die geen negatief effect hebben op de natuur of dieren, nl.:

• Balloncompetitie: vul een auto of container vol met ballonnen en laat raden hoeveel ballonnen er zijn.
• Prikballon: verstop waardebonnen of prijzen in een opgeblazen ballon en laat mensen de ballonnen doorprikken om de prijs terug te vinden.
• Ballonartiest: huur een ballonartiest in die dieren en voorwerpen kan maken met ballonnen.

Andere tips voor een veilig gebruik van ballonnen:

• Zorg dat de ballonnen niet ontsnappen. Hang ze vast met een lint tijdens het evenement. De ballonnen kunnen na het evenement uitgedeeld worden aan de kinderen, uiteraard met de vraag ze niet te laten vliegen.
• Zorg ervoor dat elke ballon die buitenhuis wordt gebruikt, goed vasthangt en niet kan wegvliegen.
• Kies eerder voor rubberen latex ballonnen dan myllar-folie ballonnen.
• Vul de ballonnen met lucht of water in plaats van met Helium.
• Knoop liever een ballon met touw uit natuurlijk materiaal dan gebruik te maken van een plastiek clip of touw.

Wetgeving

In Vlaanderen geldt er geen algemeen landelijk verbod op het oplaten van ballonnen, maar de Vlaamse overheid erkent wel de impact van ballonnen op het milieu. In het kader van het Vlaams Integraal Actieplan Marien Zwerfvuil werd al gewezen op de wenselijkheid van maatregelen tegen het oplaten van ballonnen (zie p. 61).

Ook de federale overheid heeft stappen gezet in de strijd tegen single-use plastics. De aanpak van ballonoplatingen past binnen de preventielogica van de Europese Single-Use Plastics-richtlijn. Hoewel ballonnen zelf niet verboden zijn, verbiedt de richtlijn wel kunststof ballonstokjes en verplicht zij de lidstaten om consumenten te sensibiliseren over de milieu-impact van ballonafval en het correct beheer ervan.

OVAM voorziet via het modelpolitiereglement (Afdeling 5 – gebruik ballonnen) de mogelijkheid voor lokale besturen om het oplaten van ballonnen te verbieden of aan een voorafgaande toestemming te onderwerpen. De laatste jaren hebben wel heel wat Vlaamse steden en gemeenten een totaalverbod op het oplaten van ballonnen opgenomen in hun politiereglement. Als lokaal bestuur kan je beslissen om het oplaten van ballonnen aan banden te leggen door het op te nemen in je GAS-reglement. In 2021 nam bijv. de kustgemeente Nieuwpoort een verbod op het oplaten van ballonnen zonder toestemming op in haar GAS-wetgeving. Je kan er een GAS-boete voor krijgen tot 250 euro. Ook in Leuven denk je best twee keer na alvorens een ballon op te laten tijdens je evenement.

 

 

Gebaseerd op informatie van o.a. Coördinatiepunt Duurzaam Kustbeheer en het Vlaams Instituut voor de Zee.