Situering

Commerciële zones zijn ook vaak zwerfvuil- en sluikstortgevoelige locaties. 

• Op parkings van commerciële zones en in winkelomgevingen belanden peuken, kassabonnetjes en drank- en eetverpakkingen nog te vaak naast de vuilnisbak in plaats van erin.
• Buiten de kantooruren is de sociale controle op commerciële zones vaak beperkt, waardoor de anonimiteit van de locatie toeneemt. In afgelegen zones, bermen, parkeerplaatsen of laad- en loszones kan sluikstort dan ook relatief onopvallend worden achtergelaten.

Voor lokale besturen zijn dit herkenbare plekken waar een gerichte en gezamenlijke aanpak een groot verschil kan maken.

Mooimakers werkte daarom, in samenwerking met commerciële zone De Koel in Pelt en het lokaal bestuur, een integrale aanpak rond het zespijlerbeleid uit. De ervaring toont dat de strijd tegen zwerfvuil en sluikstort niet door één partij alleen gevoerd kan worden. Lokale besturen, handelaars, eigenaars of beheerders van terreinen, afvalintercommunales, scholen, verenigingen en andere partners hebben elk een rol te spelen. Net door die samenwerking kunnen afspraken, communicatie, infrastructuur en opvolging op elkaar afgestemd worden.

Hieronder staan we stil bij wat je als lokaal bestuur kan doen. Op volgende pagina kunnen de commerciële partners terecht voor meer informatie.

Analyse: situatieschets en problematiek

Voor je tot actie overgaat, is het belangrijk om de situatie, de betrokken partners en de problematiek duidelijk in kaart te brengen. Als lokaal bestuur neem je daarbij best een coördinerende rol op en breng je alle relevante actoren rond de tafel.

• Breng het terrein in kaart.
• Spreek als lokaal bestuur af wie welke verantwoordelijkheden opneemt, zowel intern als met externe partners.
• Start een werkgroep op met betrokken stakeholders, zoals handelaars, terreinbeheerders, scholen, afvalintercommunales, politie of gemeenschapswachten.
• Breng de situatie rond het zwerfvuil en sluikstort op het terrein in kaart. 

Samen aan de slag

Na de analysefase kan het lokaal bestuur samen met de betrokken partners concrete acties opzetten. Goede afspraken en gedeeld engagement zijn daarbij essentieel.

• Stel een engagementsverklaring of charter op en laat dit ondertekenen door de betrokken partijen.
• Maak duidelijke afspraken over het sorteren en inzamelen van afval op het terrein.
• Stimuleer handelaars en andere partners om afval te vermijden, bijvoorbeeld door stil te staan bij verpakkingen, meegegeven materiaal en alternatieven voor eenmalig gebruik.
• Werk samen een sorteer- en zwerfvuilpreventiebeleid uit en communiceer dit helder naar bezoekers, klanten en gebruikers van de zone.

Aanpak 

Een duurzame aanpak steunt op zes pijlers die logisch op elkaar voortbouwen: eerst voorkom je zwerfvuil en sluikstort zoveel mogelijk, daarna zorg je voor de juiste infrastructuur en een nette omgeving. Vervolgens versterk je de aanpak met duidelijke communicatie, betrokkenheid en consequente handhaving. 

Preventie 

Informeer de betrokken partijen hoe ze kunnen inzetten op afval- en zwerfvuilpreventie:

• Zorg dat afval minder zwerfvuilgevoelig wordt en verminder de instroom van eenmalige wegwerpverpakkingen en andere afvalstoffen
• Organisatie van afvalvrije of -arme leveringen.
• Laat aanbieders van on-the-go food met een affiche aanduiden dat eigen verpakkingen van klanten welkom zijn. Stimuleer handelaars om vb. korting aan te bieden als klanten hun eigen bokaal, doosje, koffiebeker, winkelzak… meebrengen. Bekijk en download de preventie-affiches.
• Preventieve acties bij werknemers: herbruikbare voedselverpakkingen zoals: brooddozen, waterfles, herbruikbare koffiebeker, … stimuleren. Communiceer hierover via de interne communicatiekanalen en beloon werknemers voor goed gedrag.
• Bekijk in overleg met alle winkels en handelszaken hoe ze hun producten (meer) afvalvrij kunnen aanbieden.
• Geef extra’s zoals een kasticket, servetten, winkelzakje enkel mee als de klant er expliciet naar vraagt.
• Geef geen extra flyers of kortingsbonnen mee. Lees meer over hoe je jouw samplingactie zwerfvuilvrij kan houden.
• Bundel afspraken in een charter en neem regelmatig contact op om de uitvoering van geplande acties op te volgen. 

Communicatie

Het is belangrijk om eenduidig en herkenbaar te communiceren, en dat op een positieve manier die aanzet tot het juiste gedrag. Als lokaal bestuur kan je partners ondersteunen door gezamenlijke boodschappen, campagnemateriaal en afspraken te voorzien. Zo krijgen bezoekers, klanten en gebruikers overal dezelfde duidelijke boodschap.

Mooimakers biedt tal van communicatiemateriaal gratis aan via de webwinkel.

Infrastructuur

Ook het type vuilnisbak is van belang. Uniformiteit en duidelijkheid spelen daarbij een belangrijke rol. Lokale besturen kunnen samen met terreinbeheerders en afvalintercommunales bekijken waar afvaleilanden het best geplaatst worden, met minstens de fracties restafval en pmd. Deze fracties kent de burger van thuis en vormen een laagdrempelige eerste stap naar buitenshuis sorteren.

Omgeving en participatie

Vuil trekt vuil aan. Een nette omgeving is daarom van belang om zwerfvuil en sluikstort te voorkomen. Dat vraagt inspanningen van verschillende partners: lokale besturen zorgen voor regie en opvolging, handelaars en terreinbeheerders houden hun omgeving proper, en burgers, klanten en vrijwilligers kunnen meehelpen via opruimacties of meldingen.

• Maak afspraken over het tijdig ledigen van vuilnisbakken, zodat afval niet naast of rond de vuilnisbak terechtkomt.
• Moedig handelaars, bedrijven en andere partners aan om letterlijk voor eigen deur te keren.
• Organiseer en neem deel aan opruimacties. Tijdens de Lenteschoonmaakactie van Mooimakers (maart – april) kan je klanten oproepen om mee op te ruimen.

Monitoring, evaluatie en bijsturing

Een project stopt niet bij het installeren van communicatie of afvaleilanden. Meten is weten. Rapporteer daarom op regelmatige basis over selectieve inzameling, de toestand van het zwerfvuil en eventuele meldingen van sluikstort. Bespreek de resultaten met de betrokken partners en stuur de aanpak bij waar nodig. Zo blijft de samenwerking levend en groeit ze uit tot een duurzame aanpak.

Door de aanpak samen op te bouwen, vergroot je het draagvlak en wordt duidelijk dat de strijd tegen zwerfvuil en sluikstort een gedeelde verantwoordelijkheid is. Lokale besturen kunnen hierin een verbindende en coördinerende rol opnemen, terwijl elke partner vanuit de eigen mogelijkheden bijdraagt aan een nette en aangename omgeving.