Goedkeuring Lokaal Materialenplan 2023-2030

Het Lokaal Materialenplan 2023-2030, m.a.w. het Vlaamse uitvoeringsplan rond afval en gelijkaardig bedrijfsafval, werd eind mei 2023 goedgekeurd door de Vlaamse regering en is dus van kracht. Het plan omvat de concrete doelstellingen van de Vlaamse regering rond het afvalbeleid. Daarin zitten ook de Vlaamse ambities rond zwerfvuil en sluikstort vervat. De centrale doelstelling is om tegen 2030 de totale hoeveelheid opgeruimd zwerfvuil op de grond te laten dalen met minstens 20% t.o.v. 2023. Om deze ambitieuze doelstellingen te behalen zet Mooimakers haar opdracht verder en blijft ze steden en gemeenten ondersteunen in deze opdracht. In dit plan waren twee belangrijke nieuwigheden t.o.v. de vorige periode.  

1. Preventie is een nieuw onderdeel van het integrale zwerfvuilbeleid. Mooimakers zette in het verleden in op vijf pijlers (infrastructuur, omgeving, sensibilisering, participatie en handhaving). Preventie is er als zesde pijler bijgekomen. Deze pijler werkt op afvalpreventie. Geen afval creëren, is tenslotte de beste keuze in de strijd tegen zwerfvuil.
2. Daarnaast werd de Europese Single-Use-Plastic-regeling (SUP) verder vertaald worden voor Vlaanderen (UPV Zwerfvuil). Met de SUP-richtlijn wil de Europese Unie éénmalige kunststofproducten die we het meest aantreffen in het zwerfvuil aanpakken.  De SUP-richtlijn schrijft o.a. voor dat producenten de zwerfvuilkost moeten dragen van een aantal SUP-producten. Deze regeling kreeg nu concreet vorm onder de noemer UPV zwerfvuil. Lokale besturen en Vlaamse overheidsagentschappen, die bevoegd zijn voor de openbare netheid, zullen een vergoeding ontvangen voor de kosten verbonden aan zwerfvuil. 

Concrete beleidsacties Lokaal Materialenplan

• Er is een jaarlijkse verplichte rapportage over de hoeveelheden zwerfvuil op de grond. Als stad of gemeente verzamel je gegevens over opgehaald zwerfvuil op de grond (machinaal geveegd, manueel geveegd, verzameld door vrijwilligers, …). Ook de hoeveelheden afval opgehaald in straatvuilnisbakken zal gemeten moeten worden. Op aanvraag zal je ook over middelen en ingezet personeel op dit domein rapporteren.
• Steden en gemeenten worden ook verplicht om te werken met een vuilnisbakkenplan, dat de volledige cyclus doorloopt (nulmeting, analyse, maatregelen en effectmeting). Mooimakers ondersteunt steden en gemeenten hier nu al in via de gratis applicatie ‘Mijn Mooie Straat’ en via kennisdeling en een opleiding. Laat je je graag persoonlijk begeleiden, dan kan je ook een project ‘vuilnisbakkenplan’ aanvragen. Jaarlijks worden hier oproeprondes voor georganiseerd.
• Steden en gemeenten zullen ook hun zwerfvuil- en/of sluikstortgevoelige locaties (hotspots) in kaart moeten brengen en concrete acties uitvoeren om de problematiek terug te dringen. Ook bij deze verplichting zal Mooimakers ondersteunen via de gratis applicatie ‘Mijn Mooie Straat’ en kan je een project ‘aanpak hotspots’ aanvragen. Jaarlijks worden hier oproeprondes voor georganiseerd.
• Elk lokaal bestuur zal effectief en efficiënt op zwerfvuil en sluikstorten moeten handhaven via het GAS-reglement en/of artikel 12 van het Materialendecreet. Via de online bevraging “Gemeentelijk afval-, materialen- en bodembeleid” van de OVAM zal je als stad of gemeente rapporteren over deze acties.
• Als lokaal bestuur kan je tot slot ook in jouw politiereglement de nodige bepalingen opnemen om bepaalde bedrijven en organisaties te verplichten afvalrecipiënten te plaatsen en het zwerfvuil in de omgeving van hun inrichting op te ruimen. Het gaat daarbij over inrichtingen die voedingsmiddelen, dranken, tabaksproducten of andere consumptieproducten met eenmalige verpakkingen verkopen of aanbieden die buiten de inrichting onmiddellijk kunnen worden verbruikt. Ook tijdelijke inrichtingen (bv. markten, kermissen, braderijen, …) horen hierbij. Deze oplossing geniet de voorkeur gezien handhaven via GAS het snelste en efficiëntste instrument is.
  • Handhaven op basis van artikel 12 van het Materialendecreet in combinatie met artikel 4.3.1/1 van het Vlarema is een andere mogelijkheid. Als je op deze manier handhaaft, komt de overtreding onder de categorie milieumisdrijf terecht waardoor je de bijhorende procedure moet volgen die zwaarder is en langer duurt en de kans op seponering groter is.

Eenmaal opgenomen in het GAS-reglement zal een toepassing hiervan wel primeren op handhaving via artikel 12 van het Materialendecreet (artikel 2 van de GAS-wet).

De ondersteuning van Mooimakers bij het behalen van de zwerfvuildoelstelling

Mooimakers blijft haar opdracht verderzetten. Concreet kunnen steden, gemeenten, afvalintercommunales en Vlaamse partners ook de komende jaren rekenen op ondersteuning op deze domeinen.  

• Sensibiliseringscampagnes en partnercommunicatie: Mooimakers blijft investeren in Vlaamse campagnes om de brede bevolking te sensibiliseren. Ook 1-op-1 zal Mooimakers haar partners ondersteunen met communicatieproducten en communicatieadvies. Bekijk onze webwinkel om het huidige aanbod te ontdekken.
• Kennisdeling: Mooimakers blijft o.a. via de kenniswijzer en haar opleidingsaanbod informatie delen over goede praktijken, onderzoeken, wetgeving, enzovoort.
• Zwerfvuilvrijwilligers en opruimacties: Mooimakers helpt steden en gemeenten om een vrijwilligersbeleid vorm te geven. Zo kunnen ze o.a. hun opruiminspanningen in kaart brengen via de applicatie ‘Mijn Mooie Straat’. Mooimakers blijft opruimacties zelf ook ondersteunen op allerhande manieren.
• Operatie Proper: scholen en jeugdverenigingen pakken samen met hun gemeente, stad of afvalintercommunale de zwerfvuilproblematiek aan door een schooljaar lang samen acties te ondernemen.
• Handhaving: Mooimakers ondersteunt lokale besturen bij hun handhavingsbeleid via infosessies, kennisdeling, onderzoek, enzovoort. Mooimakers coördineert ook jaarlijks ‘De Week van de Handhaving’ in oktober. 

Het volledige ondersteuningsaanbod van Mooimakers is terug te vinden op de website.